Với mong muốn tập hợp các tri thức đường ống từ đơn giản tới cơ bản, trình bày một cách dễ hiểu nhất để tất cả những người làm việc liên quan tới đường ống đều có thể hiểu và từ đó vận dụng vào thực tế công việc. Tập thể các kỹ sư nhiều kinh nghiệm của chúng tôi đã tạo ra chuyên mục này
Hãy tưởng tượng một tòa nhà hay một nhà máy giống như cơ thể con người. Nếu các thiết bị máy móc là nội tạng, thì hệ thống đường ống chính là mạch máu.
ANH
Tri thức đường ống không chỉ là việc biết về “cái ống”, mà là hiểu toàn bộ cách thức vận hành của “hệ thống đường ống” đó. Nó bao gồm:
♦ Chọn loại ống nào cho bền và phù hợp với chất chảy bên trong, tức liên quan đến vật liệu và các dòng ống khác nhau
♦ Kết nối chúng lại với nhau ra sao cho kín và đảm bảo an toàn trong suốt quá trình chuyển chất lỏng, tức là phụ kiện nối ống
♦ Làm sao để đóng/mở hoặc điều chỉnh dòng chảy nhanh chậm – lớn nhỏ theo từng thời điểm hoặc từng thời gian, tức là các lại van (valve)
♦ Làm sao để biết chất cơ tính lỏng đang chảy nhanh hay chậm, nóng hay nguội, áp suất cao hay thấp. Tức là cần phải có thiết bị đo
Nói ngắn gọn: Tri thức đường ống là toàn bộ kiến thức liên quan đến việc dẫn chất lỏng hoặc khí từ điểm A đến điểm B một cách An toàn – Hiệu quả – Tiết kiệm nhất.
Chúng ta sẽ chia nhỏ “hệ tri thức” này thành các phần như sau:
Kiên thức đường ống sẽ bao gồm về kiến thức của ống, đây là nền tảng cơ bản nhất. Bao gồm:
♦ Tiêu chuẩn sản xuất: Các tiêu chuẩn quốc tế (ASTM, ISO, BS, JIS) được áp dụng để đảm bảo chất lượng và an toàn cho ống, cũng là cách các thương hiệu ống vươn xa ra ngoài biên giới quốc gia
ANH
♦ Chủng loại & vật liệu: Từ ống thép, inox đến ống nhựa ( nhựa uPVC, nhựa HDPE, nhựa PPR,…). Mỗi loại nhựa khác nhau đều có tính chất riêng biệt của nó như (chịu nhiệt, chống ăn mòn)
ANH
♦ Kích cỡ & áp lực của đường ống và thiết bị gắn trên ống
» Hiểu về độ dày (Schedule) và cách phân loại theo từng vật liệu ống
» Kích cỡ đường ống (DN/Inch): Gồm đường kính danh nghĩa, đường kính ngoài, đường kính trong,..
» Khả năng chịu tải (PN) để ống không bị nổ khi vận hành.
Làm thế nào để gắn các đoạn ống lại với nhau? cũng như làm cách nào để chuyển hướng đường ống để có thể dẫn chất lỏng tới đúng vị trí mong muốn mà không cản trở giao thông đi lại, cũng như không làm mất đi không gian làm việc khác
♦ Tri thức về các loại phụ kiện nối ống, ví dụ như:
» Cút hay là góc: Cho phép chuyển hướng ống 90o
» Chếch hay co: Cho phép chuyển hướng ống 45o
» Côn thu hay nối giảm: Cho phép chuyển ống từ cỡ lớn sang cỡ nhỏ
» Măng sông: Dùng để nối 2 ống cùng kích cỡ với nhau
ANH
♦ Kiến thức về cách các phụ kiện đó kết nối với nhau thường là
» Nối hàn: Dùng cho hệ thống áp lực cao, yêu cầu độ kín tuyệt đối.
» Nối mặt bích: Dùng cho các đoạn cần tháo lắp, bảo trì thường xuyên.
» Nối ren: Phổ biến cho ống kích thước nhỏ, dễ thi công.
» Nối bằng dán keo: Dùng cho các ống nhựa chiệu áp thấp
ANH
Đương nhiên là khi hệ thống ống đi vào vận hành, chúng ta không thể nhìn thấy dòng lưu chất bên trong (trừ khi sử dụng các kích quan sát).
ANH
vậy để biết được các đặc tính của ống người ta cần sử dụng các thiết bị chuyên dụng như
♦ Đồng hồ đo lưu lượng: Đo được có bao nhiêu khối (lít) nước/khí đã đi qua thiết bị đo
♦ Đồng hồ đo nhiệt độ: Cho biết được nhiệt độ lưu chất bên trong, đồng thời có thể truyền tín hiệu cảnh báo
♦ Đồng hồ đo áp suất: Kiểm tra được áp suất tức thời của chất lỏng và cũng có thể gửi cảnh bảo tới hệ thống điều kiển
♦ Thiêt bị đo khác như: Công tắc áp suất và công tắc nhiệt độ,…
Ống chở cái gì thì tri thức đường ống phải xoay quanh lưu chất đó. Bởi, đặc tính của lưu chất quyết định toàn bộ đến cấu trúc để vận chuyển lưu chất đó
ANH
Giống như chủng loại phương tiện vận tải sẽ phụ thuộc vào phân khúc hành khách hoặc loại hàng hóa vậy
♦ Nước: Lưu chất cơ bản, nhưng nước uống khác nước sạch, nước sạch khác nước thải và nước ngọt khác nước mặn – Do đó, phải chọn ống và phụ kiện phù hợp
♦ Hơi nóng: Cũng từ nước đun nóng mà thành hơi. Song, hơi nóng có đặc tính khác khi nhiệt độ cao và các thiết bị có gioăng làm kín làm từ cao su thì phải thật chú ý
♦ Xăng dầu: Cũng là lưu chất cơ bản song có đặc tính dễ cháy nỗ và phải có cơ chế chống cháy nỗ
♦ Hóa chất: Cần vật liệu chống ăn mòn cực cao và một số hóa chất dễ cháy, nguy hiểm khi có độc tố cao. Khi đó, ống và các loại van – phụ kiện sử dụng phải là chống hóa chất
♦ Thực phẩm & dịch tễ: Yêu cầu độ sạch tuyệt đối, không có khe hở cho vi khuẩn và inox hoặc inox vi sinh cần phải được áp dụng
Các thiết bị điều khiển dòng lưu chất được chúng tôi ví như trái tim của hệ thống, bởi sẽ giúp tránh các sự cố như
♦ Tránh bị tắc ngẽn hệ thống – Sử dụng các y lọc
♦ Tránh quá áp gây nỗ vỡ hệ thống phía sau thiết bị – Sử dụng van giảm áp
♦ Tránh quá áp gây hỏng hệ thống phía trước thiết bị – Sử dụng van an toàn
♦ Tránh búa nước (tức nước chảy phá ống) – Sử dụng van chống búa nước
♦ Lọc nước ra ngoài hơi (khi lưu chuyển hơi và đặc biệt là hơi nóng) – Sử dụng bẫy hơi
♦ Tự động khóa nước khi mực nước trong bể đạt mức nước cài đặt – Dùng van phao
ANH
Ngoài ra, mỗi ứng dụng mỗi đặc tính lưu chất lại sử dụng các dòng van khác nhau cho phù hợp và tối đa hiệu suất, hoặc đáp ứng được mục đích kỹ thuật
Với con người để tránh mất nhiệt vào mùa đông thì dùng “áo khoác”, còn với ống cũng tương tự – có những hệ thống đường ống cần cách nhiệt hoặc bảo ôn.
ANH
♦ Giữ cho hơi nóng không bị mất nhiệt người ta sử dụng các loại bảo ôn khác nhau
♦ Để ngăn ống bị đổ mồ hôi (đọng sương) khi dẫn chất lạnh, cũng có loại cách nhiệt riêng
Thiếu tri thức trong ngành này không chỉ tốn tiền mà còn nguy hiểm trong một số trường hợp, mà phiền hà có thể đến ngay khi vừa mua xong, vừa thiết kế xong, cho đến khi hệ thống đi vào vận hành, hoặc có thể vận hành một thời gian nhất định mới phát sinh
ANH
Các phiến hà và hệ quả nhẹ
♦ Phiền hà: Phải đổi trả ngay khi mua sản phẩm về vì không tương thích, không lắp đặt được với nhau
♦ Lãng phí: Mua nhầm vật liệu, mua sai kích cỡ – Dẫn đến không dùng được hoặc nhanh chóng bị hỏng cần phải bỏ đi
♦ Tuổi thọ thấp: Hệ thống nhanh hỏng vì lắp đặt sai kỹ thuật hoặc thiết bị không tương thích.
Các hệ quả nghiêm trọng
♦ Sự cố: Rò rỉ chất độc hại, cháy nổ do tính sai áp lực.
♦ Dừng máy: Hệ thống hỏng hóc khiến cả nhà máy phải ngừng hoạt động, thiệt hại kinh tế khổng lồ.
Không chỉ kỹ sư mà rất nhiều người có công việc liên quan đến ống, hoặc kể cả một người bình thường chỉ cần mua cái kép, cái khóa nước để thay hoặc lắp trong gia đình cũng cần phải “nhúng mình” vào hệ tri thức đường ống này. Bởi nếu nói về ống trong một công trình (dù to hay nhỏ) nó giống như máu chảy trong người hoặc một động vật bất kỳ.
ANH
Dưới đây là những người thường xuyên tiếp xúc và cũng là người cần biết sâu rộng về kiến thức đường ống nhiều nhất
♦ Kỹ sư thiết kế: Để vẽ ra những hệ thống chuẩn chỉnh ngay từ đầu.
♦ Kỹ thuật viên thi công: Để lắp đặt đúng, không để xảy ra sai sót tại hiện trường.
♦ Quản lý dự án: Để thẩm định chất lượng và tiến độ.
♦ Sinh viên kỹ thuật: Để trang bị hành lý thực chiến trước khi ra trường.
♦ Chủ thầu: Để lựa chọn các vật liệu cho hệ thống, cũng như đáp ứng được cách hệ thống vận hành theo yêu cầu của chủ đầu tư
♦ Chủ đầu tư: Để giám sát và không bị lãng phí ngân sách vào những thiết bị không phù hợp.
Để không bị “hớ” và mua đúng thứ mình cần, chúng tôi khuyên người mua hàng chỉ cần nắm vững 5 ngón tay kỹ thuật chính mỗi khi yêu cầu mua hàng
ANH
♦ Môi trường (lưu chất): Bạn dẫn cái gì? (Nước, hóa chất hay hơi nóng?).
♦ Thông số áp lực & nhiệt độ: Hệ thống của bạn chịu tải bao nhiêu? (PN10, PN16 hay Class 150?).
♦ Kích cỡ: Đường kính ống bao nhiêu? (DN bao nhiêu? Phi bao nhiêu?).
♦ Kiểu kết nối: Nối ren, hàn, dán keo hay mặt bích?
♦ Tiêu chuẩn: Bạn cần hàng theo chuẩn gì để lắp vừa hệ thống cũ? (Ví dụ: Mặt bích chuẩn JIS hay mặt bích tiêu chuẩn BS?).
