Tìm hiểu cóc xả hơi nước là gì

Cóc xả hơi nước là gì? Một chi tiết nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn đến hiệu suất và độ bền của hệ thống hơi. Đó cũng là lý do cóc xả hơi nước luôn được lắp đặt trong các hệ thống sử dụng hơi nước và là chủ để chính của bài viết dưới đây!

1. Cóc xả hơi nước là gì

Tại sao lại gọi là cóc xả hơi nước? Tên gọi “cóc xả hơi nước” không xuất phát từ thuật ngữ kỹ thuật khô khan, mà đến từ cách người thợ Việt Nam hình tượng hóa thiết bị dựa trên hình dáng quen thuộc:

• Nhiều loại cóc xả hơi nước có thân tròn, bầu, miệng xả nhỏ, dáng thấp và chắc, nhìn thoáng qua rất giống một con cóc đang ngồi xổm” hoặc “một chiếc cốc (cóc)”
• Chính hình ảnh cụ thể, dễ nhớ ấy đã khiến cái tên “cóc xả hơi nước” được sử dụng rộng rãi trong nhà máy, công xưởng, thay cho những tên gọi kỹ thuật dài dòng như “thiết bị tách và xả nước ngưng”
• Ngoài tên gọi là cóc xả hơi nước, thiết bị này trong thực tế còn được gọi bằng nhiều cách khác nhau như cóc xả nước ngưng, bẫy hơi hoặc theo tên tiếng Anh là steam trap

2. Các chủng loại cóc xả hơi nước

Trong hệ thống hơi công nghiệp, cóc xả nước ngưng được chia thành nhiều chủng loại khác nhau, dựa trên cấu tạo cơ khí và nguyên lý hoạt động. Mỗi loại phù hợp với những điều kiện làm việc, áp suất và yêu cầu xả ngưng riêng. Dưới đây là các chủng loại cóc xả hơi nước phổ biến nhất hiện nay:

2.1 Cóc xả hơi nước dạng phao

Hay còn gọi là bẫy hơi cốc phao, là loại bên trong thiết bị có một quả phao rỗng, khi nước ngưng tích tụ tăng lên, phao sẽ nổi và kéo theo cơ cấu cóc xả mở ra để xả nước.

• Ưu điểm lớn của cóc xả nước ngưng dạng phao là xả ngưng liên tục, ổn định, rất phù hợp với các hệ thống có lưu lượng nước ngưng lớn và yêu cầu kiểm soát nhiệt tốt
• Loại này thường được sử dụng trong bộ trao đổi nhiệt, nồi hấp, hệ thống gia nhiệt bằng hơi và các dây chuyền sản xuất cần hiệu suất cao

2.2 Cóc xả nước ngưng dạng gầu đảo

Cóc xả nước ngưng dạng gầu đảo là loại bẫy hơi gầu đảo hoạt động dựa trên sự chênh lệch tỷ trọng giữa hơi nước và nước ngưng. Bên trong thiết bị có một gầu úp ngược, khi hơi đi vào, gầu nổi lên làm van đóng lại; khi hơi ngưng tụ thành nước, gầu chìm xuống và van mở ra để xả nước ngưng.

• Ưu điểm của cóc xả dạng gầu đảo là kết cấu cơ khí chắc chắn, chịu được áp suất và nhiệt độ cao, hoạt động ổn định trong điều kiện làm việc khắc nghiệt, ít bị ảnh hưởng bởi búa nước
• Loại này thường được sử dụng trong đường ống hơi chính, hệ thống hơi quá nhiệt, nhà máy công nghiệp nặng hoặc những vị trí yêu cầu độ bền và tuổi thọ cao

2.3 Cóc xả hơi nước dạng đồng tiền

Cóc xả nước ngưng dạng đồng tiền là loại bẫy hơi đồng tiền, có thiết kế nhỏ gọn, thân mỏng, hoạt động dựa trên sự chênh lệch nhiệt độ giữa hơi nước và nước ngưng thông qua một đĩa van (đồng tiền) bên trong thân thiết bị

• Ưu điểm của cóc xả dạng đồng tiền là cấu tạo đơn giản, phản ứng nhanh, kích thước nhỏ và chi phí đầu tư thấp, dễ lắp đặt ở nhiều vị trí khác nhau
• Loại này thường được sử dụng cho đường ống nhánh, hệ thống hơi quy mô nhỏ, hoặc các điểm xả ngưng phân tán không yêu cầu lưu lượng xả lớn

3. Vai trò của cóc xả hơi nước là gì

Trong hệ thống hơi công nghiệp, nước ngưng luôn hình thành trong quá trình truyền nhiệt. Nếu không được kiểm soát và xả đúng cách, nước ngưng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất, độ an toàn và tuổi thọ của hệ thống. Việc lắp đặt cóc xả nước ngưng là cần thiết vì các lý do sau:

• Giúp xả nước ngưng kịp thời, tránh tích tụ nước trong đường ống và thiết bị sử dụng hơi.
• Hạn chế hiện tượng búa nước, giảm rung lắc, nứt vỡ đường ống, van và mặt bích.
• Duy trì hiệu suất truyền nhiệt, đảm bảo hơi nước đến điểm sử dụng ở trạng thái khô.
• Giữ lại hơi nóng, hạn chế thất thoát năng lượng và tối ưu chi phí vận hành.
• Bảo vệ thiết bị, giảm ăn mòn và kéo dài tuổi thọ của toàn bộ hệ thống hơi.

4. Giá của cóc xả hơi nước

Giá của cóc xả hơi nước phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loại bẫy hơi, kích cỡ kết nối, áp suất làm việc, thương hiệu và vật liệu chế tạo. Vì vậy, mức giá trên thị trường có thể dao động khá rộng.

• Các loại cóc xả hơi nước nhỏ, dạng đồng tiền thường có giá thấp nhất do thiết kế đơn giản và chi phí sản xuất thấp
• Cóc xả dạng phao và gầu đảo có giá cao hơn do cấu tạo phức tạp hơn và khả năng làm việc ổn định trong hệ thống lớn
• Giá cũng tăng theo đường kính ống (DN) và áp suất làm việc (PN): kích thước lớn và PN cao yêu cầu vật liệu dày dặn, gia công phức tạp hơn
• Các thương hiệu uy tín, vật liệu inox (304/316) hoặc tiêu chuẩn đặc biệt thường có giá cao hơn so với loại vật liệu gang

Để có báo giá chính xác, cần xác định rõ các thông số kỹ thuật như loại cóc xả, kích cỡ kết nối, áp suất/ nhiệt độ làm việc và yêu cầu vật liệu. Nhà cung cấp sẽ căn cứ vào những thông số này để báo giá chi tiết và phù hợp với yêu cầu hệ thống

5. Kết luận

Qua việc tìm hiểu khái niệm, chủng loại, vai trò và giá thành, có thể thấy cóc xả hơi nước là thiết bị không thể thiếu trong hệ thống hơi công nghiệp. Việc lựa chọn đúng loại cóc xả nước ngưng, phù hợp với điều kiện áp suất, nhiệt độ và lưu lượng, giúp hệ thống vận hành ổn định, nâng cao hiệu suất truyền nhiệt, giảm thất thoát năng lượng và hạn chế rủi ro hư hỏng thiết bị

Đầu tư và sử dụng cóc xả nước ngưng đúng kỹ thuật không chỉ mang lại hiệu quả vận hành lâu dài mà còn góp phần tối ưu chi phí và đảm bảo an toàn cho toàn bộ hệ thống hơi